Znajdź odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące pobierania próbek, interpretacji wyników i innych istotnych informacji związanych z badaniami DNA kleszczy.
Zabezpieczenie kleszcza
Kleszcza najlepiej usunąć za pomocą zdezynfekowanej pęsety, chwytając go jak najbliżej skóry i wyciągając ze stałą siłą ruchem ku górze. W aptekach dostępne są dedykowane zestawy do usuwania kleszczy, które umożliwiają jeszcze bardziej precyzyjne i skuteczne usunięcie kleszcza. Należy unikać zgniatania, wykręcania i wyciskania kleszcza oraz nie powinno się stosować żadnych tłustych substancji, kosmetyków czy igieł. Takie działania zwiększają ryzyko przeniesienia patogenów do krwioobiegu ukąszonej osoby. Po usunięciu kleszcza miejsce wkłucia należy zdezynfekować. Możliwe jest, że w ciele zostaną drobne elementy główki kleszcza, natomiast nie stanowią one zagrożenia. Można próbować usunąć je tak jak drzazgę, lub poczekać aż samoistnie odpadną po powstaniu strupa.
Należy mieć na uwadze, że czas usunięcia kleszcza jest istotny. Im dłużej kleszcz pozostaje wbity, tym większe jest ryzyko przeniesienia patogenów chorobotwórczych do organizmu człowieka.
Kleszcza po usunięciu należy umieścić w sterylnym pojemniku na mocz lub kał i przechowywać w lodówce do momentu wysłania, najlepiej nie dłużej niż 48 godzin.
Kleszcza nie należy przechowywać w zamrażarce.
Przebieg badania i formalności
Badanie kleszcza polega na izolacji całego materiału genetycznego znajdującego się wewnątrz kleszcza, czyli również wszystkich patogenów, których jest nosicielem. Następnie, namnaża się fragment DNA krętków Borrelia, który jest specyficzny tylko dla tych bakterii. W tym celu stosuje się bardzo czułą i dokładną metodę real-time PCR, czyli łańcuchową reakcję polimerazy w czasie rzeczywistym, z wykorzystaniem barwników fluorescencyjnych.
Dodatni wynik nie jest jednoznaczny z transmisją patogenów do organizmu ukąszonej osoby ani wystąpieniem zakażenia, informuje natomiast o takim ryzyku. Przede wszystkim należy uważnie obserwować, czy pojawiają się objawy mogące świadczyć o zarażeniu boreliozą (rumień wędrujący, objawy grypopodobne, bóle stawów). Konsultacja wyniku z lekarzem jest decyzją indywidualną. Należy pamiętać, że badanie kleszcza nie jest metodą diagnostyczną. Lekarz może skierować pacjenta na dodatkowe badania lub podać prewencyjnie antybiotyk, gdyż są badania wskazujące na zmniejszone ryzyko zachorowania na boreliozę po podaniu jednorazowej dawki antybiotyku.
Źródła:
Warshafsky, S., Lee, D. H., Francois, L. K., Nowakowski, J., Nadelman, R. B., & Wormser, G. P. (2010). Efficacy of antibiotic prophylaxis for the prevention of Lyme disease: an updated systematic review and meta-analysis. Journal of Antimicrobial Chemotherapy, 65(6), 1137–1144. doi:10.1093/jac/dkq097
Harms MG, Hofhuis A, Sprong H, et al. A single dose of doxycycline after an ixodes ricinus tick bite to prevent Lyme borreliosis: An open-label randomized controlled trial. J Infect. 2021;82(1):98-104. doi:10.1016/j.jinf.2020.06.032
Borelioza
Ryzyko transmisji krętków Borrelia jest zależne od wielu czynników, takich jak gatunek kleszcza, jego stopień rozwoju, gatunek i szczep bakterii, czas wkłucia czy nawet miejsce wkłucia w ciele człowieka. Niektóre badania naukowe wskazują, że przez pierwsze 24 godziny od wkłucia ryzyko wynosi od 0 do kilku procent, do 48 godzin rośnie do 10-12%, do 72 godzin do 25-80% , natomiast powyżej 72 godzin ryzyko to już prawie 100%. Nie można natomiast wykluczyć transmisji patogenów przez pierwsze godziny od ukłucia. Dane natomiast jasno wskazują, że ryzyko zarażenia wzrasta wraz z czasem ekspozycji na kleszcza.
Należy wziąć pod uwagę, że nie wszystkie kleszcze są nosicielami krętków Borrelia. Jest to zależne między innymi od warunków atmosferycznych i lokalizacji geograficznej. W Europie na miejskich terenach zielonych około 18% kleszczy jest nosicielem Borrelia burgdorferi sensu lato.
Źródła:
Sertour, Natacha et al. “Infection Kinetics and Tropism of Borrelia burgdorferi sensu lato in Mouse After Natural (via Ticks) or Artificial (Needle) Infection Depends on the Bacterial Strain.” Frontiers in microbiology vol. 9 1722. 31 Jul. 2018, doi:10.3389/fmicb.2018.01722
Des Vignes, F., Piesman, J., Heffernan, R., Schulze, T. L., Stafford III, K. C., & Fish, D. (2001). Effect of Tick Removal on Transmission ofBorrelia burgdorferiandEhrlichia phagocytophilabyIxodes scapularisNymphs. The Journal of Infectious Diseases, 183(5), 773–778. doi:10.1086/318818
Michael J Cook (2015) Lyme borreliosis: a review of data on transmission time after tick attachment, International Journal of General Medicine, , 1-8, DOI: 10.2147/ IJGM.S73791
Eisen, L. (2018). Pathogen transmission in relation to duration of attachment by Ixodes scapularis ticks. Ticks and Tick-Borne Diseases, 9(3), 535–542. doi:10.1016/j.ttbdis.2018.01.002
Hofhuis A, van de Kassteele J, Sprong H, van den Wijngaard CC, Harms MG, Fonville M, et al. (2017) Predicting the risk of Lyme borreliosis after a tick bite, using a structural equation model. PLoS ONE 12(7): e0181807. https://doi.org/ 10.1371/journal.pone.0181807
Kowalec, M., Szewczyk, T., Welc-Falęciak, R. et al. Ticks and the city – are there any differences between city parks and natural forests in terms of tick abundance and prevalence of spirochaetes?. Parasites Vectors 10, 573 (2017). https://doi.org/10.1186/s13071-017-2391-2
Hansford, K. M., Wheeler, B. W., Tschirren, B., & Medlock, J. M. (2022). Questing Ixodes ricinus ticks and Borrelia spp. in urban green space across Europe: A review. Zoonoses and Public Health, 69, 153–166. https://doi.org/10.1111/zph.12913
Do charakterystycznych początkowych objawów boreliozy należą:
- rumień wędrujący (okrągły, powiększający się wokół miejsca ukłucia przez kleszcza), występujący u 40-60% zakażonych
- objawy grypopodobne: gorączka, dreszcze, bóle mięśni i stawów, zmęczenie, ból głowy
Kolejno mogą pojawić się następujące objawy:
- objawy neurologiczne: zapalenie nerwów czaszkowych, zapalenie opon mózgowych, zaburzenia czucia, problemy z pamięcią i koncentracją
- przewlekłe zapalenie stawów
- zaburzenia rytmu serca, zapalenie osierdzia
Artykuły
Drzewa odstraszające kleszcze – czy istnieją?
W poszukiwaniu naturalnych metod ochrony przed kleszczami W poszukiwaniu naturalnych metod ochrony przed kleszczami często pojawiają…
Jak się ubrać żeby zapobiec ukąszeniom kleszczy – praktyczny poradnik
Odpowiedni ubiór to pierwsza linia obrony przed kleszczami – ogranicza mechanicznie możliwość ugryzienia oraz zakażenia. Właściwie…
Ugryzienie kleszcza – dlaczego warto wykonać analizę laboratoryjną?
Spacer po lesie, praca w ogrodzie, wypoczynek na łonie natury – czy powinieneś się martwić po…
